Beste pastor,

Blij over de dood van anderen?


Simson, de eerste zelfmoordactie waar ik als gereformeerd jongetje tijdens de Bijbelse geschiedenis van hoorde, was het verhaal van Simsom die blind zijn van godgegeven kracht gebruikte om zichzelf en vele Filistijnen de dood in te jagen. Het verhaal was een succesverhaal waarbij 'mijn God' door Simsom het kwaad (de Filistijnen) te lijf ging. Goede actie dus. Ik heb mij verward af zitten vragen of mijn goed gevoel van toen over de actie van Simsom niet exact het zelfde is als de reactie van sommige fanatieke moslims op de aanslag op het WTC in New York. En wat moet ik met dit verhaal in de context van recente gebeurtenissen? Een bijbelverhaal wat ik als kind altijd schitterend vond was de bevrijding van het volk Israël, de tien plagen, prachtig vond ik dat, de Israëlieten , de goede, de Egyptenaren de slechte. Maar het mooist vond ik, de doortocht door de Schelfzee, alle wagens die in zee stortten, ik zag het voor me, prachtig, het allermooiste moet nog komen. Na afloop van het verhaal werden de muziekinstrumenten uitgedeeld, tamboerijnen triangels, trommels en dan werd er luidkeels gezongen: Met Mozes zijn we meegegaan omdat de Heer ons riep... en dan het refrein "Zingt de Heer want Hij is hoogverheven, met paard en met ruiters stortte hij in zee" en ik voelde ook altijd een soort triomf bij het zingen van dit lied. Nu was dit wel geen zelfmoordactie, maar het feest van de Israëlieten en ook mijn blijdschap brengt mij in verwarring. En zo zijn er nog wel meer verhalen.


Toevallig lees ik uit de bijbel deze week ook dit verhaal aan mijn kinderen voor. Ik kon het niet, hoe kan ik zoiets uitleggen, het doden van al die eerstgeborenen, het verdrinken van al die soldaten, en het feest daarna? En waarom het volk Israël, en niet een ander volk? Hoe moet ik aan mijn kinderen uitleggen dat God een God is van liefde, het wordt voor mij steeds moeilijker. Ook als mensen zeggen 'Lees het boek Openbaringen maar eens, daar worden dit soort rampen voorspeld, dit is nog maar het begin'. Maar als God dit ook niet wil waarom wordt het dan voorspeld? De voorspelling zal uitkomen omdat het in de bijbel staat, dus wie zit er dan achter?


Stans

---

Beste Stans,

Je stelt een van de moeilijkste vragen, waar - denk ik - heel veel mensen mee zitten.

Ik vraag me af - en dat gaat misschien aan jou vraag nog vooraf - of de bijbel ons gevoelens voorschrijft. Met andere woorden: als Mirjam zo blij en opgetogen kan zingen over de paarden en de ruiters, die in de zee worden gestort... moeten wij dan net zo blij zijn? Moeten we dan ook op dezelfde manier met haar meezingen? Wij zijn immers Mirjam niet en onze kinderen en kleinkinderen werden niet door de Egyptische soldaten in de Nijl gegooid. Dichterbij huis: De mensen die God geloofd en geprezen hebben om de dood van vele nazi-bazen zijn zij, die onder hen geleden hebben. Door de jaren heen ontstaat er afstand en worden gebeurtenissen anders bekeken en beleefd. In Nederland is dat goed te zien geweest bij de discussie over de zogenaamde drie van Breda. Vlak na de oorlog was iedereen overtuigd van de rechtvaardigheid van de levenslange gevangenisstraf. Veertig jaar later vroegen velen zich af: moet dit nog? Behalve zij, die onder hen geleden hadden. Een aantal protesteerden tegen dit onrecht wat - in hun ogen - hen opnieuw werd aangedaan door misdadigers te laten gaan.

Misschien hoeven we Mirjam dus niet klakkeloos na te zingen... mogen wij onze reserves hebben en ons medelijden met de Filistijnse en Egyptische kinderen en babytjes, die onder het geweld van de plagen omkwamen.

Maar - zo vraag je - wat is de rol van God hier dan in? Hij gaf Simson toch de kracht? En Hij stuurde toch de plagen naar Egypte? En Hij liet de Rode Zee toch over die Egyotenaren heengaan?

Ik vind dat een moeilijke vraag. Ook hier zit - wat mij betreft - een vraag achter, namelijk hoe versta je de bijbel? Uit welk oogpunt is de bijbel eigenlijk geschreven? A: Lees je het als een direct verslag, alsof een reporter de grote daden Gods vastlegt? B: Of lees je het als een indrect verslag, zoals Israel de grote daden van God heeft ervaren en verstaan? Als je voor 'A' kiest, de bijbel als een min of meer rechtstreeks verslag, dan weet ik niet hoe je kunt ontkomen aan 'de wrede kant' van God. Ikzelf zou dan geweldig in de problemen komen met de eenheid van God. Hij is EEN en hij bedoelt EEN en hetzelfde, namelijk de Liefde.

Kies je voor 'B', dan is er meer ruimte voor nuancering. Dan heeft Israel in die eerste tijd die gruweldaden ten opzichte van de andere volken vooral als zegen beleefd, maar later - vooral bij Jesaja - komen de andere volken veel meer in beeld als voorwerpen van Gods liefde. Ook zij zullen delen in Gods heil.

Er is nog een discussie mogelijk over dit punt, namelijk de vraag naar de veranderlijkheid van God. God is EEN, en Hij is onveranderlijk. Maar tegelijkertijd zie je toch dingen veranderen in de bijbel. In de manier waarop God zijn volk leidt. De spanning rond dit thema zie je in 1 Samuël 15, waar het gaat over Saul. In een hoofdstuk wordt Gods berouw ontkend EN bevestigd:

Vers 29: Ook liegt de Onveranderlijke Israels niet en Hij kent geen berouw; want Hij is geen mens, dat Hij berouw zou hebben.
Vers 35: En de HERE had berouw, dat Hij Saul tot koning over Israel had aangesteld.

Zo zie je in de bijbel ook wel een verschuiving van hoe God met zijn vijanden omgaat. In het begin gaat dat vooral met het zwaard en de manier om de vijanden af te komen is het zwaard.

Gaandeweg zit daar een kentering in; van een ijzeren zwaard, naar het zwaard des Geestes. De wraak en straf wordt niet meer op de volken gelegd, die zich aan Israel vergrepen hebben, maar de Straf wordt gelegd op Christus aan het kruis. Vijanden worden meer en meer overwonnen door de liefde en zo tot vrienden gemaakt.

Uiteindelijk bevrijdt God niet door kracht, maar door recht. Uiteindelijk bevrijdt God niet door de vijand om zeep te helpen, maar door de angst voor de vijand te verliezen. En de moed te vatten, vriendschap met de vijand te sluiten.

Ik lees de bijbel in ieder geval vanuit de liefde van Christus, en daar weet ik me door aangesproken. En zeker, dan kom ik dingen tegen die ik met die Liefde niet kan rijmen. Ik kan niet met alles uit de bijbel uit de voeten, en de vraag is ook of dat moet. Laten we maar beginnen met de dingen die we begrijpen. Voorlopig we de handen daar meer dan vol aan. Wellicht komt er later nog eens licht over de dingen die we niet begrijpen.

Per slot van rekening: van de Liefde van God begrijp ik ook niets, maar ik leef er wel van.

Hartelijke groet,

Ds. Jan Kiers